Ақ ақталар, қара байланар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ нәрсе ағарып, тазарады, ал қара нәрсе байланады, яғни дақ, қараю, күңгірттену күшейеді деген ишара. Астарлы мағынасы — уақыт өте шындықтың беті ашылып, адалдың ақтығы, таза ниеттің дұрыс екені көрінеді, ал жамандық, күмәнді іс, қара ниет өз салмағын тартады. Халық бұл сөз арқылы ақ пен қараны тек түс ретінде емес, жақсылық пен жамандықтың, адалдық пен арамдықтың белгісі ретінде салыстырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақ» — тазалықтың, әділдіктің, пәктіктің образы. «Қара» — күдік, ауырлық, былғаныш, жаман ниет сияқты ұғымдарды меңзейді. «Ақ ақталар» дегені — шындық пен адал іс бір күні анықталатынын білдіреді. «Қара байланар» дегені — теріс әрекеттің ізі қалатынын, оның салдары болатынын аңғартады. Қысқа ғана сөзбен өмірдің моральдық өлшемі берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділдік пен адалдық жайында айтылады. Мысалы, бір адамға жалған жала жабылса, уақыт өте құжат, дәлел, куәлік арқылы шындық ашылады. Сол кезде «Ақ ақталар, қара байланар» деп, ақиқаттың түбінде жеңетініне сенім білдіреді. Бұл сөз адамды таза жүруге, өтірік пен екіжүзділіктен сақтануға үндейді.