«Сіз» дегеннен не кетеді,
«Сен» дегеннен не бітеді?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамдардың бір-біріне сыпайы, құрметпен сөйлеуін үйретеді. «Сіз» деп айту — кішіпейілділік пен ізеттіліктің белгісі, ал «сен» деп сөйлесу — араны жақындатқанмен, орынсыз айтылса, сыйды кемітеді. Сондықтан мақалдың астарлы мағынасы: адам сөзін дұрыс таңдап, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетуі керек. Бір ауыз сыпайы сөз ештеңені жоғалтпайды, қайта қарым-қатынасты көркемдейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «кетеді» және «бітеді» сөздері арқылы қазақ сөйлеудің салмағын көрсетеді. Яғни, «Сіз» деген сөзден ештеңе кемімейді, адам беделі төмендемейді. Ал «Сен» деген сөздің өзі жаман емес, бірақ оны орнымен қолданбаса, сыйластыққа сызат түсіруі мүмкін деген ой бар. Мұнда негізгі образ — тіл арқылы сақталатын адамдық әдеп.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, мектепте, қызмет көрсету саласында өте орынды. Мысалы, оқушы мұғаліміне «сен» деп сөйлесе, бұл әдепсіздік болып көрінеді; ал «Сіз» деп тіл қатса, қарым-қатынас та жұмсарады, сыйластық та сақталады. Бұл мақал бүгін де адамдарды мәдениетті сөйлеуге шақырады.
«Sen» degennen ne bitedi?