Шығысы жаман қамысты,
Су ішінен өрт шалар.
Пейілі жаман адамды,
Түйе үстінен ит қабар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман пейіл мен теріс мінездің түбі жақсылыққа апармайтынын айтады. Тура мағынасында, өз бойы әлсіз, іші қуыс қамыс су ішінде тұрса да, от тисе тез жанады; сол сияқты адам да ішкі ниеті бұзылса, сырттай аман көрінгенімен, опық жейді. Астарлы мағынасы — адамның шын қадірі сыртқы қалпынан емес, ниеті мен мінезінен білінеді. Пейілі жаман кісі өзіне де, өзгеге де кесірін тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қамыс» — берік емес, іші бос, әлсіз адам мінезінің символы. «Су ішінен өрт шалу» — күтпеген жерден қауіп келуі, әлсіз нәрсенің өзі опатқа себеп болуы дегенді білдіреді. «Түйе үстінен ит қабар» деген образ да сондай: салмақты, биік, мықты көрінген адамның өзін жамандық айналып өтпейді, себебі оның іші таза емес. Мұнда халық адамдарды сыртқы күшпен емес, ішкі адалдықпен бағалауға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал сенімге кіріп, кейін сөзін бұзатын, біреуді өсекпен күйдіретін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, ұжымда бір қызметкер басшыға жағынған болып, артынан әріптесін қаралап, бүкіл ортаға іріткі салса, жұрт оның «пейілі жаман» екенін осы мақалмен сипаттайды.
Sý ishinen órt shalar.
Peıili jaman adamdy,
Túıe ústinen ıt qabar.