Ұят деген - тайпа ел.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұят деген - тайпа ел» деген мақал ұяттың адам өміріндегі орны өте биік екенін білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — ұятты адам көптің ішінде өзін дұрыс ұстап, теріс ісінен тежеледі. Астарлы мағынасы — ұят адамды жамандықтан сақтап, ар-ожданын күзететін үлкен күш. Ұяты бар кісі ел алдында да, жеке өмірінде де жөнсіз қадамға бармайды, себебі ол өз қадірін де, жұрттың сенімін де ойлайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тайпа ел» тіркесі ұяттың жеке адамның ғана емес, тұтас қауымның тәртібіне әсер ететінін аңғартады. Ұятты кішкентай нәрсе емес, көпті жинайтын, тәртіпке шақыратын елдік өлшем ретінде танытады. Яғни ұят бар жерде салмақ, әдеп, жауапкершілік болады. Ал ұяттан айырылған адамда ар әлсіреп, сөзі мен ісі де мәнін жоғалтады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамды әлеуметтік ортада әдепті болуға үндейді. Мысалы, біреу көпшілік жерде дөрекі сөйлеп, өзгеге құрмет көрсетпесе, оны «ұят деген — тайпа ел» деп ескертуге болады. Бұл сөз оған өз мінезін түзеп, қоғам алдында жауапкершілігін сезінуге көмектеседі.