Қара қылды қақ жарған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында «қара жіпті қақ ортасынан дәл бөлу» дегенді білдіргенімен, астарлы мағынасы — өте әділ, турашыл, ешкімге бұра тартпайтын адам туралы айтылады. Мұндай кісі дауды да, істі де ақиқатқа сүйеніп шешеді, жақын-жуыққа да, бөгде адамға да бірдей қарайды. Мақал әділдіктің ең биік өлшемін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қара қыл» — өте жіңішке, көзге әрең көрінетін нәрсе, ал «қақ жару» — дәл ортасынан бөлу. Бұл бейне адамның шешімі қаншалықты нақ, дәл, мүлтіксіз болуы керегін аңғартады. Яғни, біреуге болысу, біреуге қиянат жасау емес, ақ пен қараны ажырата білу меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адал сот, әділ басшы, принципшіл мұғалім немесе тура айтатын адамға қатысты жиі қолданылады. Мысалы, мектептегі дау кезінде сынып жетекшісі екі оқушының сөзін де тыңдап, дәлелге сүйеніп әділ шешім шығарса, оны «қара қылды қақ жарған» дейді.