Біреу әзіл айтса, сен әділ айт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам жеңіл, қалжың сөз айтса, оған сен де орынсыз күлкімен емес, ақиқатқа сай, дұрыс сөзбен жауап бер дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — қандай жағдайда да сөздің салмағын жоғалтпай, шындықты сақтап сөйлеу, әділдік пен байсалдылықтан таймау. Әзілге еріп, артық кетпей, әңгімені жөнге салу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «әзіл» — ойнақы, жеңіл сөздің белгісі. Ал «әділ айт» деген тіркес сөздің таразысын, ақиқатты өлшем етуді меңзейді. Яғни, біреудің қалжыңына еріп, қисынсыз жауап қайтармай, туралықты ұстан деген ой бар. Мұнда әзіл мен әділдік қарама-қарсы қойылып, сөз мәдениеті айқындалады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не достар арасында жиі керек болады. Мысалы, біреу әзілдеп шектен шығып кетсе, оған ашумен жауап бермей, сыпайы әрі әділ пікір айту дұрыс. Сонда дау да үлкеймейді, сыйластық та сақталады. Бұл мақал адамды сабырға, мәдениетті сөйлеуге және шындықты құрметтеуге үйретеді.