Анадан алтау туғанша,
Жалғыз туса не етеді?
Елге түлға керек-ті.
Қарағайға қарсы бұтақ біткенше,
Еменге айыр бұтақ бітсе не етеді?
Құсқа тұғыр керек-ті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — табиғаттағы күшті ағашқа сүйеніш болар бұтақ, құсқа қонатын тұғыр қажет екенін айту. Астарлы мағынасы — елге де, жұртқа да сүйеніш болатын бір тұлға, ел бастаған азамат керек. «Анадан алтау туғанша, жалғыз туса не етеді?» дегені көптің бәрі бірдей пайдалы бола бермейтінін, ал нағыз елге тірек болатын бір адамның орны бөлек екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарағай», «емен» — мықтылықтың, биіктіктің, салмақтының бейнесі. «Қарағайға қарсы бұтақ» деуі — ретсіз, үйлеспейтін нәрсенің белгісі. «Еменге айыр бұтақ» — күштіге жарасатын, соған лайық сүйеніш. Ал «құсқа тұғыр керек» — әр тіршілік иесіне орнықтылық пен тірек қажет екенін білдіреді. Осы образдар арқылы халық елге бағыт беретін, жауапкершілік көтеретін адамды қадірлейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көшбасшы, маман, ұстаз немесе жауапты азамат туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, бір ауылда жастардың басын қосып, істі ұйымдастыратын, сөзін өтімді, ісі орнықты адам шықса, жұрт: «Елге тұлға керек-ті» деп айтады. Яғни, көптің ішінен елге пайдасы тиетін, жол көрсететін бір дана, іскер адамның құны жоғары.
Jalǵyz týsa ne etedi?
Elge túlǵa kerek-ti.
Qaraǵaıǵa qarsy butaq bitkenshe,
Emenge aıyr butaq bitse ne etedi?
Qusqa tuǵyr kerek-ti.