Ұят бар жерде иман бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұят бар жерде иман бар» деген мақал адамның ішкі ар-ожданын, тәрбиесін, адамгершілігін көрсетеді. Тура мағынада ұят сезімі бар адам орынсыз қылықтан тартынатыны айтылады. Астарлы мағынасы — кісінің жүрегінде иман, сенім, адалдық болса, ол жаман істен, теріс сөзден, арсыз әрекеттен сақтанады. Ұят — тек қысылу емес, өз-өзіңді тежейтін рухани таразы.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «ұят» пен «иман» бір-біріне тірек болып тұрған ұғымдар ретінде берілген. Ұят — сыртқы әдеп қана емес, ішкі тазалықтың белгісі. Ал иман — адамның жүрегіндегі сенім, рухани берік негіз. Екеуінің байланысы арқылы халық: ұялып, арлану адамды түзетеді, ал арсыздық адамды аздырады деген ойды жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде өзгеге тіл тигізер алдында «ұят болады» деп тоқтаса, бұл — оның ішкі мәдениеті мен жауапкершілігінің барын білдіреді. Яғни ұят сезімі бар адам көптің алдында ғана емес, жалғыз қалғанда да өзін дұрыс ұстайды.