Көргені жоқ қылығынан жазады,
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезі мен іс-әрекетінің түп-тамыры ішкі дүниесінде жатқанын білдіреді. Көргені аз, тәрбие-тәртіптен кенде адам қателікті өз қылығынан табады, өйткені тәжірибесі де, өнегесі де жетіспейді. Ал ниеті жаман адамның бұзылуы одан да терең: оның сөзі мен ісі пиғылынан, яғни ішкі жаман ойынан туады. Астарына үңілсек, сыртқы мінездің дұрыстығы адам көрген тәрбиемен, ал шынайы адамдық ниетпен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
«Көргені жоқ» деген тіркес өмірден сабақ алмаған, жақсыны да, жаманды да жеткілікті танып үлгермеген адамды меңзейді. «Қылығынан жазады» — қате қадамы, жөнсіз ісі өзіне сор болып тиеді деген ой. Ал «ниеті жаман» мен «пиғылы» адамның ішкі арам ойын, теріс бағытын көрсететін бейнелі сөздер. Мұнда қылық сыртқы көрініс болса, пиғыл ішкі ниеттің айнасы ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: адам қандай ортада өссе, сондай мінез қалыптастырады; ал ойы бұзылған адам ақыры өзі зиян шегеді. Мысалы, қызметте біреу әріптесіне қасақана жала жауып, зиян келтірмек болса, көп ұзамай оның шын беті ашылып, беделі түседі. Сондықтан бұл мақал тәрбиенің, адал ниеттің және өзін-өзі түзетудің маңызын ескертеді.
Nıeti jaman pıǵylynan jazady.