Арық көңіл - жарық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Адамның көңілі кең, ниеті таза, пейілі ақ болса, оның ішкі әлемі нұрланып тұрады деген ой айтылады. Мұнда «арық көңіл» деген тіркес тарылу, жүдеу немесе мұңды күйді ғана емес, ішкі тоқырауды, берекесіздікті де аңғартады. Ал «жарық» сөзі көңілдің ашықтығын, үміт пен қуаныштың молдығын білдіреді. Яғни адам жақсы ойлап, жақсылыққа ұмтылса, жан дүниесі де сергек, өмірі де мәнді болады.
Образдар мен теңеулер
«Көңіл» — адамның ішкі рухани қалпы, ал «жарық» — күннің нұры секілді жылылық пен айқындықтың белгісі. Қазақ танымында жарық — жақсылықтың, тазалықтың, үміттің символы. Сондықтан мақал көңілдің кеңдігі мен ақ ниетті күннің сәулесіне теңеп, адам жанының сәуле шашуын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамдардың бір-біріне жылы сөз айтып, ренішті көбейтпей, ішкі сабырын сақтауға шақырады. Мысалы, жұмыста шаршап, ашуланып жүрген адам әріптесіне қабағын түйе бермей, сәл демалып, жылы қарым-қатынас жасаса, көңілі жеңілдеп, орта да жайлы болады.