Түн болма, күн бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түн сияқты қараңғы, салқын, ауыр күйде қалма, күн сияқты жарық, жылы, өміршең бол деген ишара. Астарлы мағынасы — адам үнемі көңілді, жігерлі, пайдалы, айналасына жылу беретін күйде жүргені жақсы. Яғни тұйықтықтан, мұңнан, салғырттықтан аулақ болып, елге де, өзіңе де шапағаты тиетін жарық мінез таныт деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түн» — қараңғылық, жабырқау көңіл, тығырық, тоқырау белгісі. Ал «күн» — жарық, жылу, үміт, тіршілік пен қуаттың бейнесі. Қазақ танымында күн өмір сыйлайды, ал түн тыныштық әкелсе де, көбіне белгісіздік пен ауырлықты еске салады. Сондықтан мақал адам мінезін жарыққа, ізгілікке, белсенділікке ұқсату арқылы тәрбиелейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамға позитивті болуды, айналасына жақсы әсер қалдыруды еске салады. Мысалы, жұмыста бір әріптес үнемі шағымдана берсе, ұжымның көңілі түседі; ал сабырлы, көтеріңкі мінезді адам ортаға жылулық береді. Осындайда «түн болма, күн бол» деп, кісіге үміт беретін, жігер қосатын адам болуға үндейді.