Ұялмас бетке талмас жақ береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал беті ұялмайтын, ар-ұяты әлсіз адамға жұрттың да, өмірдің де жеңіл қарайтынын білдіреді. Тура мағынасында «талмас жақ» — тоқтаусыз сөйлейтін, өз сөзінен танбайтын, беті қалың адамды меңзейді. Астарлы мағынасы — ұят, инабат, әдеп жоқ жерде адам өз мінін сезбей, орынсыз сөйлеп, еш қысылмайтын болады. Сондықтан мақал адамды ар сақтауға, өзін тежей білуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бет» — адамның ұяты, абыройы, мінезінің көрінісі. «Ұялмас бет» дегеніміз — арланбайтын, қателігін мойындамайтын жан. «Талмас жақ» — сөйлей беруден талмайтын, тынымсыз тілді бейнелейтін образ. Яғни мақал бетсіздік пен көпсөзділіктің қатар жүретінін әжуалайды. Халық мұнда сөздің емес, ұяттың салмағын алға шығарады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде немесе күнделікті қарым-қатынаста орынсыз мақтанып, өзгені тыңдамай, қателігін мойындамайтын адамдарға айтылуы мүмкін. Мысалы, біреу дәлелі жоқ болса да, бәрін біліп тұрғандай сөйлеп, сын айтқанды елемесе, жұрт «ұялмас бетке талмас жақ береді» деп түйіндейді. Бұл — әдеп пен ішкі жауапкершіліктің маңызын еске салатын ескерту.