Атаңның құлы болса да,
Әділдікке басыңды и.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды тегі мен дәрежесіне қарамай, әділдікті бәрінен жоғары қоюға үндейді. Тіпті біреудің қол астында, бағынышты жағдайда болсаң да, шындық пен әділеттен айныма деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — кішілік таныту, бірақ намысың мен ар-ұятыңды сатпау; қысым көрсең де, әділ сөзге тоқтау.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «атаңның құлы болса да» деген тіркес — адамның өзінен әлдінің алдында жүруін, тәуелді халін бейнелейді. Ал «басыңды и» дегені тек физикалық иілу емес, ақиқаттың алдында мойынсұну, әділ шешімді қабылдай білу дегенді білдіреді. Мұнда бас ию — қорлық емес, парасат пен адамгершіліктің белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділ төрелік, дұрыс шешім, адал қызмет туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, жұмыста басшың саған жақын адам болса да, заң мен тәртіп бұзылса, соны жасырмай, әділдік үшін шындықты айту керек. Бұл мақал адамды қорқақтықтан емес, туралықтан күш табуға шақырады.
Ádildikke basyńdy ı.