Атаңның құлы болса да,
Әділдікке басыңды и.
«Атаңның құлы болса да, Әділдікке басыңды и.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал әділдіктің алдында адамның тегі мен дәрежесі есепке алынбайтынын айтады. «Атаңның құлы болса да» — шындықты айтқан адам ескі қоғамдағы ең төменгі жағдайдағы кісі, тіпті әкеңе тәуелді құл болса да деген сөз. Егер ақиқат соның жағында болса, сен оның алдында басыңды иіп, әділ сөзді мойындауың керек. Ескі заманда құл мен қожаның арасы алшақ болған, сондықтан бұл мақал сол кездің өзінде әділдікті әлеуметтік жіктен жоғары қойған батыл ойды білдіреді. Негізгі мағынасы — шындықты кім айтса да, оны мойындау.
Образдар мен теңеулер
«Ата» — тек, текті әулет, үлкен бедел. «Атаңның құлы» — сол әулетке бағынышты, ең төменгі деп саналған адамның бейнесі. «Басыңды и» — мойында, тәжім ет деген сөз. Халық ең биік тектіні ең төмен саналған адамның алдында бас июге шақыру арқылы әділдіктің бәрінен жоғары екенін ерекше күшпен жеткізген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін құлдық жоқ, бірақ адамды лауазымына, жасына, байлығына қарап бағалау әдеті әлі бар. Мақал бұған қарсы: дұрыс сөзді жас стажер айтса да, басшы оны мойындауы керек. Мысалы, жиналыста ең жас қызметкер жобадағы қатені көрсетсе, оның сөзін «әлі жассың» деп елемеу емес, рахмет айтып, қатені түзеу — нағыз әділдік.
Ádildikke basyńdy ı.