«Қылша мойным - талша.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл тіркес адамның толық мойынсұнуын, кішіпейілдікпен бас июін білдіреді. «Қылша мойным — талша» дегені: қылдай жіңішке мойным талдай иіліп тұр, не бұйырсаң да көнемін, қандай шешім шығарсаң да қабыл аламын деген сөз. Көбіне кінәсін мойындаған не үлкеннің алдында өзін соның еркіне берген адамның аузынан айтылады. Тіркестің екінші, жақын мағынасы да бар: мойным қылдай жіңішке, яғни менің шамам шектеулі, мен әлсізбін, маған қатты қыспа деген өтініш. Екі мағынада да адам өзін төмен ұстап, өзгенің кеңшілігіне сүйенеді.
Образдар мен теңеулер
«Қыл» — ең жіңішке нәрсенің бейнесі, «тал» — желмен қалай болса солай иілетін икемді ағаш. Мойын — қазақ ұғымында бағыну мен намыстың белгісі: «мойын ұсыну», «мойынсұну» деген сөздер осыны аңғартады. Мойынның талдай иілуі адамның қарсылық көрсетпей, өзгенің шешіміне көнуге дайын екенін бейнелейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл тіркесті адам өз қатесін мойындап, кез келген әділ шешімге дайын екенін айтқанда қолданады. Мысалы, жобасын кешігіп тапсырған студент оқытушыға: «Кінәлімін, қылша мойным — талша, қандай баға қойсаңыз да қабылдаймын» дейді. Мойындау ашық болғанда, екі жақтың да арасы жеңілдейді, ал ақталу мен сылтау көбіне сенімді азайтады.