Қылша мойным - талша.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — «жіңішке мойным ағаштың талындай нәзік» дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — адам басына түскен ауыр сөзден, қысымнан, зорлықтан немесе жауапкершіліктен именбей, бірақ шамадан тыс қинауға да төзе бермейтінін аңғартады. Яғни, «менің әлсіз тұсымды ескер, қатты қыспа» деген ишара бар. Бұл — өз жағдайын, мүмкіндігін танып, артық күш салмауға шақыратын ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қылша мойын» — өте жіңішке, нәзік мойынның бейнесі. Ал «талша» сөзі тал ағашының жіңішке бұтағындай иілгіш, әлсіз, майысқақ деген әсер береді. Екі бейне де адамның әлсіздігін, нәзіктігін, қыспаққа төзімі шектеулі екенін көркем түрде жеткізеді. Халық тілінде бұл теңеу арқылы біреудің жағдайына аяушылықпен қарау, орынсыз қаталдық жасамау керектігі айтылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға ауыр жұмыс, күйзеліс не міндетті тым көбейтіп жібергенде қолданылады. Мысалы, жас қызметкерге бір күнде бірнеше адамның жұмысын жүктеп, үнемі қысым жасаса, ол: «Қылша мойным — талша, бәріне бірдей үлгеру қиын» деп өз шама-шарқын білдіре алады. Мұнда шағым ғана емес, сабырлы түрде түсіністік сұрау да бар.