Пейілсіз берген ас кешке жетпес,
Пейілді берген ас естен кетпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — дастарқаннан берілген ас, егер пейілсіз, көңілсіз, амалсыз берілсе, оның қадірі болмайды, ұзақ сақталмайды, әсері де тез ұмытылады. Астарлы мағынасы — адамның берген нәрсесінен бұрын, соны қандай ниетпен бергені маңызды. Жақсылықтың шын құны қолдағы асында емес, жүректегі ықыласта. Көрсетіп, амал үшін жасалған сый құрмет те, көмектің де сәнін кетіреді. Ал шын пейілмен, ақ көңілмен берілген дәм адамның жадында ұзақ сақталып, ризашылық тудырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас» — тек тамақ емес, жалпы сый, қонақ күту, көмек, жақсылықтың белгісі. «Кешке жетпес» дегені — пейілсіз істің берекесі аз, әсері қысқа деген ойды білдіреді. Ал «естен кетпес» тіркесі — мейіріммен берілген нәрсенің адам жүрегінде мәңгілік із қалдыратынын көрсетеді. Яғни, ас арқылы қазақ халқы ниет тазалығы мен көңіл жомарттығын жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың қарым-қатынасында өте өзекті. Біреу сыйлықты, көмекті немесе қонақасыны шынайы ықыласпен берсе, ол жылы әсер қалдырады. Мысалы, жұмыста әріптесіңіз туған күніңізде қымбат сыйлық емес, бірақ жүрекжарды тілегі бар шағын естелік берсе, ол сізге ұзақ уақыт ұмытылмайды. Бұл мақал адамдарды сыртқы көрініске емес, ниет тазалығына мән беруге үйретеді.
Peıildi bergen as esten ketpes.