Ұлдың ұяты әкеге,
Қыздың ұяты шешеге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұл мен қыздың тәрбиесі, мінезі, жүріс-тұрысы ата-ананың беделімен тікелей байланысты екенін білдіреді. Ұлдың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге тиеді дегені — бала жасаған жақсы не жаман іс тек өзіне ғана емес, әке-шешенің де абыройына әсер етеді. Астарында «бала — ата-ана тәрбиесінің айнасы» деген терең ой жатыр. Сондықтан ата-ана перзентіне тек қамқор болып қана қоймай, оған дұрыс тәрбие, жөн-жосық, әдеп үйретуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұят» сөзі — жеке адамның ішкі ар-ожданы ғана емес, отбасының намысы, ел алдындағы бет-бейнесі. Ұл әкеге, қыз шешеге телінуі — қазақ танымындағы тәрбиенің табиғи бөлінісін көрсетеді: әке ұлға ер-азаматтықты, жауапкершілікті үйретсе, шеше қызға инабат, ұяңдық, әдеп сіңіреді. Бұл жерде ұл мен қыз ата-ана мінезін жалғастыратын ұрпақ бейнесі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал әлеуметтік ортада, мектепте, отбасында өте өзекті. Мысалы, бала интернетте әдепсіз сөз айтып, тәртіпсіздік жасаса, жұрт оның өзін ғана емес, ата-анасын да кінәлайды. Сондықтан ата-ана баласының ісіне бейжай қарамай, оның тәрбиесіне ерте бастан көңіл бөлуі қажет.
Qyzdyń uıaty sheshege.