Ердің құны - жүз жылқы,
Ары - мың жылқы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер азаматтың ең қымбат қасиеті — ар-намысы екенін айтады. Тура мағынасында «ердің құны» малмен өлшенетіндей берілгенімен, астарында адамның қадірі мен намысы ешбір дүниемен толық бағаланбайтыны жатыр. Яғни жүз жылқы — үлкен байлық, ал мың жылқы — одан да мол дүние, бірақ ар бәрінен жоғары. Адам арын сақтаса, оның тұлғалық биігі де сақталады. Ардан айырылу — байлықтан, мансаптан, тіпті өмірдің сыртқы сәнінен де ауыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүз жылқы» мен «мың жылқы» — қазақ ұғымындағы аса зор байлықтың өлшемі. Жылқы көшпелі өмірде дәулеттің, беделдің, еркіндіктің белгісі болған. Ал «ердің құны» деген тіркес ер адамның қоғамдағы орнын, жауапкершілігін көрсетеді. «Ары» сөзінің мың жылқымен салыстырылуы ар-намыстың материалдық құндылықтан әлдеқайда биік екенін әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды әділ болуға, өтірікке бармауға, өз қадірін түсірмеуге үндейді. Мысалы, қызметте жоғарылау үшін біреу жалған сөйлеп, біреудің еңбегін иемденгісі келсе, арын сақтаған адам ондай жолға бармайды. Себебі уақытша пайдадан гөрі, таза абырой қымбат.
Ary - myń jylqy.