Әділетті үйрену де бар,
Әділеттен жирену де бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әділеттің адам өміріндегі орнын көрсетеді. Бір жағынан, адам әділдікті танып, оны үйреніп, өз ісіне өлшем етуі керек. Әділет — туралық, шындық пен адалдықтың жолы. Екінші жағынан, кейбір пенде әділдіктен қашып, өз пайдасын ғана ойлап, тура сөзді, әділ шешімді жақтырмайды. Демек, мақал адам мінезінің екі қырын салыстырады: бірі — әділдікке ұмтылу, екіншісі — одан жирену. Бұл арқылы халық әділеттілікті жоғары қасиет, ал одан безінуді рухани кемшілік деп таниды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үйрену» сөзі әділеттің өмірлік тәжірибе арқылы бойға сіңетінін білдіреді. «Жирену» сөзі — әділдікке қарсы ішкі қарсылық, қиянатқа бейімділік. Яғни мұнда нақты заттық образдан гөрі моральдық қарсы қою бар: тура жол мен бұра тарту, шындық пен өтірік, ар мен пайда.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мектепте, жұмыста, сотта не отбасында әділ шешімнің маңызын айтқанда орынды қолданылады. Мысалы, сыныпта мұғалім бәріне бірдей талап қойып, бағалауда әділ болса, оқушылар әділдіктің қадірін түсінеді; ал біреудің туысына бүйрек бұруы өзгелердің наразылығын тудырады. Сондайда осы мақал еске түседі.
Ádiletten jırený de bar.