Арын сатып ер болмас,
Ажарын сатып сері оңбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз қадірін, намысын, арын жоғалтып, арзан пайдаға сатса, шын мәніндегі ер де, сері де бола алмайтынын айтады. Тура мағынасында «арын сату» — абыройын ақшаға, пайдаға айырбастау; «ажарын сату» — сыртқы көрініс пен жалған сәнге сүйену. Астарлы мағынасы — ерлік те, серілік те тек киіммен, сөзбен не жасанды қалыппен өлшенбейді, олардың негізі — ар, намыс, ішкі тазалық.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ар» — адамның рухани өзегі, абыройы мен адамгершілігі. «Ер» — қайсар, намысты, сөзінде тұратын азаматтың бейнесі. «Ажар» — сыртқы сән, көрік, жылтырақ кейіп. «Сері» — ел ішінде сәні мен салты жарасқан, мінезі мен әдебі бар жігіт. Демек, бұл жерде сыртқы көрік пен қолдан жасалған бедел ішкі қасиетті алмастыра алмайтыны бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мансап үшін арын таптап, өтірік айтып, біреуді сатып кететін адамдарға қатысты жиі қолданылады. Мысалы, бір қызметкер басшының көңілін табу үшін әріптесін жамандаса, жұрт оған: «Арын сатып ер болмас» деп баға береді. Яғни шын бедел адалдықтан басталады, ал жалған сән мен пайдақорлық ешқашан ұзаққа бармайды.
Ajaryn satyp seri ońbas.