Қара кісінің қаны шыққанша,
Сары кісінің жаны шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қара түсті, сары түсті адам туралы емес, әр істің салдары әртүрлі болатынын астарлап жеткізу. Негізгі ойы: кейбір адамның ашуы, өкпесі немесе қарсылығы жеңіл болмайды, ол іште ұзақ сақталып, кейін ауыр зардапқа әкелуі мүмкін. Халық мұнда «сырттай тыныш көрінгенмен, іштегі күйік қауіпті» дегенді меңзейді. Сондай-ақ сөз бен іс адамның жанын жаралап, қарым-қатынасты бұзатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Қара кісі» мен «сары кісі» — нақты адам емес, шартты образ. Олар арқылы мінезі қатты, төзімі бөлек, сезімі әрқилы адамдар салыстырылады. «Қаны шыққанша» және «жаны шығады» деген тіркестер ауырлықтың деңгейін күшейтіп көрсетеді: біреу жарақатты сыртқа шығарып сезінсе, біреу іштей мүжіледі. Бұл — қазақтың бейнелі, әсерлі сөйлеу мәнері.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың психологиялық күйін, реніштің іште жиналуын түсіндіруде қолданылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкерді көпшілік алдында қатты сөзбен ренжітсе, ол бірден ашуланбай, іштей күйзеліп жүруі мүмкін. Сол себепті үлкендер мұндайда сөзді ойланып айтуға, біреудің намысына тимеуге шақырады.
Sary kisiniń jany shyǵady.