Тобылғы ұялғаннан қызыл болыпты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда табиғат құбылысын суреттегендей көрінеді, бірақ астарында адам мінезі мен ұяттың күші жатыр. Тобылғының қызыл түске боялуы ұяттан қызарған адамға теңеледі. Яғни, адам кейде істеген ісінен, айтқан сөзінен немесе жұрт алдында қысылғанынан қызарады. Мақал ұятты сезіну — жаман емес, керісінше, ар мен тәрбиенің белгісі екенін меңзейді. Ұяты бар адам өз қателігін түсініп, кейінгі әрекетіне сақ қарайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы негізгі образ — тобылғы. Қазақ танымында тобылғының қып-қызыл, қоңырлау өңі бар, сол түс адамның бетінің қызаруымен астастырылады. «Ұялғаннан қызыл болыпты» деген тіркес адамның бетіне қан жүгіріп, қысылған күйін бейнелейді. Табиғаттағы бір түстің адам сезімімен салыстырылуы мақалдың әсерін күшейтіп, ойды көркем жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің ұялшақ, қысыла сөйлегенін немесе қателігін сезіп тұрған сәтін сипаттауға қолданылады. Мысалы, көпшіліктің алдында тапсырмасын ұмытып қалған студент өз қатесін түсініп, қызарып кетті делік — осы кезде «Тобылғы ұялғаннан қызыл болыпты» деуге болады. Бұл сөз адамды келемеждеуден гөрі, ұяттың тәрбиелік мәнін еске салады.