Ақ дегені - алғыс,
Қара дегені - қарғыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің «ақ» деген сөзі де, «қара» деген сөзі де жұртқа өтімді, яғни оның айтқанына бәрі құлақ асады. Астарлы мағынасы — беделі жоғары, сөзі өтімді адамның әр сөзі салмақты болады. Мұндай кісі әділ сөйлесе, елге пайдасы тиеді; ал теріс сөйлесе, сөзі қарғысқа да айналуы мүмкін. Сондықтан мақал адамға сөзді орнымен айту, беделді дұрыс пайдалану керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақ» пен «қара» — жай түстер ғана емес, жақсылық пен жамандықтың, ақиқат пен терістің ишарасы. «Алғыс» — ризашылық, игі тілек, ал «қарғыс» — наразылық пен жаман тілек. Осы қарсы қою арқылы мақал адамның ықпалы зор екенін, бір ауыз сөзбен жұрттың көңілін де көтеруге, түсіруге де болатынын бейнелейді. Сөздің салмағы осылай көркем түрде жеткізілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал беделді адамға, ұстазға, басшыға, ақсақалға қатысты жиі қолданылады. Мысалы, тәжірибелі ұстаз сыныпқа бір ауыз ескерту айтса, оқушылар соны бірден қабылдайды. Сол сияқты, елге сөзі өтімді адам жауапкершілікті сезініп, әр пікірін ойланып айтуы керек.
Qara degeni - qarǵys.