Көз - нұрдың ұясы,
Көңіл - сырдың ұясы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ішкі дүниесін де, сыртқы болмысын да терең бейнелейді. Көз — адамның жанарынан нұр, тіршілік, жылылық көрінеді деген ойды білдірсе, көңіл — адамның жасырын сыры, ниеті, сезімі сақталатын орын екенін меңзейді. Яғни, адамның шынайы болмысы көзінен де, көңілінен де танылады. Көзі нұрлы адамда өмірге құштарлық, мейірім, сенім болса, көңілі таза адамда сыр да, ізгі ой да мол болады.
Образдар мен теңеулер
«Көз» бен «нұр» қатар қолданылып, көздің жарық шашқандай әсерін суреттейді. Нұр — тазалықтың, үміттің, жылылықтың белгісі. Ал «көңіл» мен «сыр» арқылы адамның жан әлемі, ішкі құпиясы көрсетіледі. «Ұясы» сөзі сол нұр мен сырдың тұрақтап, сақталатын орны бар екенін аңғартады. Бұл — көз бен көңілді жай дене мүшесі емес, рухани мәні бар ұғым ретінде танытатын көркем теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адаммен сөйлескенде оның шынайылығын байқау туралы айтылады. Мысалы, біреу сөзбен емес, көзқарасымен және ішкі ниетімен сенім ұялатады. Жұмыста да, достықта да адамның көзі мен көңілі ашық болса, ол адал, таза пейілді жан екені сезіледі.
Kóńil - syrdyń uıasy.