Нәпсі арды айыққызбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Нәпсі арды айыққызбайды» деген мақал адамның ішкі құмарлығы, ашкөздігі мен өз пайдасын ғана ойлауы ар-ұятты әлсірететінін білдіреді. Тура мағынасында нәпсі арды емдемейді, қайта оны тоздырады деген ой бар. Астарлы мағынасы — адам нәпсісіне ерсе, дұрыс пен бұрысты ажырату қиындайды, ар-намыс төмендейді, мінез бұзылады. Сондықтан кісі өзін тежеп, ақыл мен ұятты биік ұстауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «нәпсі» — адамның ішкі құмарлығы, ашкөздік, тойымсыздық. «Ар» — адамды адам ететін ұят, намыс, моральдық тазалық. «Айыққызбайды» сөзі ауруды жазу мағынасын беріп, арды сырқатқа теңеп тұр. Яғни нәпсі арды емдеуші емес, керісінше оған дерт жұқтыратын күш ретінде көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамды артық құмарлықтан сақтандыру үшін жиі қолданылады. Мысалы, біреу адал еңбектен гөрі тез баюды ойлап, өтірік пен алдауға барса, оған осы мақал орынды айтылады. Ол: қысқа пайда қуған адам түбінде абыройынан айырылады деген ескерту береді.