Арға тартпай арман құл,
Намыс қумай мақсат тұл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өміріндегі ең биік өлшем — ар мен намыс екенін білдіреді. Егер адам өз арын алға шығармай, тек бос арманның соңында жүрсе, ол арманның құлына айналады. Ал намысын қозғап, мақсатқа жігермен ұмтылмаса, мақсаты тұл, яғни нәтижесіз қалады. Тура мағынасында да, астарлы мағынасында да бұл сөз адамды құр қиялға емес, арлы әрекетке, намысты еңбекке шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арман құл» тіркесі — арманның жетегінде кетіп, шынайы қадам жасамаған адам бейнесі. «Намыс қумай мақсат тұл» дегені — намыссыз, жігерсіз мақсаттың жансыз, бос күйде қалатынын меңзейді. Қазақ танымында ар — адамдықтың өзегі, намыс — қозғалыс беретін ішкі күш. Сондықтан мақал екі ұғымды қарсы қойып, рух пен әрекеттің бірлігін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал білімде, жұмыста, спортта немесе кәсіпте өте орынды айтылады. Мысалы, студент жақсы баға алуды армандап қана қоймай, күн сайын дайындалса ғана мақсатына жетеді. Яғни ар мен намыс адамды тәртіпке, табандылыққа және жауапкершілікке жетелейді.
Namys qýmaı maqsat tul.