Өлімнен ұят күшті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам үшін өлімнен де ауыр саналатын нәрсе бар, ол — ұят. Астарлы мағынасы: ар-намысын, адамгершілігін жоғалту тірі жүргеннен де қорқынышты. Қазақ танымында ұят — адамның ішкі таразысы, тәрбиесі мен кісілігінің өлшемі. Сол себепті бұл сөз адамды теріс іс істемеуге, арын таза ұстауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы өлім — ең соңғы, ең ауыр шек ретінде алынған. Ал ұят — қоғам алдындағы ғана емес, өз ар-ожданы алдындағы жауапкершілікті білдіреді. Мұнда ұяттың күші өлімнен биік қойылып, оның адам өміріндегі орны ерекше екені көрсетіледі. Яғни адамға ең ауыр жаза — тірі жүріп бетке шіркеу түсіру, елге күйе жағу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада, оқу орнында, жұмыста немесе отбасында жауапсыздыққа, өтірікке, опасыздыққа жол бермеу керек деген ойды білдіреді. Мысалы, қызметкер біреудің еңбегін өзінікі қылып көрсетсе, оны ақтап алса да, ар жағында ұят қалады. Сол себепті бұл мақал адамды адалдыққа, абыройды бәрінен жоғары қоюға тәрбиелейді.