Пейілі тар
аспанды алақандай,
жерді тебінгідей көреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сараң, тар пейілді адамның дүниетанымы да тар болатынын білдіреді. Ондай кісі өзінен басқа ешкімді, өз пайдасынан өзге нәрсені ойламайды. Сондықтан оған кең аспан да алақандай ғана, үлкен жер де тебінгінің көлеміндей ғана көрінеді. Яғни мәселе дүниенің кішілігінде емес, адамның көңілінің тарлығында.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аспанды алақандай», «жерді тебінгідей» деген тіркестер — шындықты емес, адамның ішкі күйін бейнелейтін көркем әсірелеу. Аспан мен жер — шексіздік пен кеңдіктің символы. Ал алақан мен тебінгі — өте шағын, тар өлшемдер. Осы қарсы қою арқылы мақал пейілі тар жанның кең дүниені де өз өлшемімен шектеп қабылдайтынын ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де адам мінезін бағалауда қолданылады. Мысалы, бір адам ортақ істі ойламай, бәрін өз пайдасына бұрып отырса, жұрт оның пейілі тар екенін айтады. Қазіргі ұжымда да, отбасында да кең мінез, жомарттық, өзгеге орын бере білу маңызды. Тар пейіл адам сенімді азайтады, ал кең пейіл адам айналасына жылылық таратады.
aspandy alaqandaı,
jerdi tebingideı kóredi.