Жүрегі жомартқа иман қонады,
Қолы жомартқа сұғанақ қонады.

Негізгі мағынасы

Мақал жомарттықтың екі түрін салыстырады. Жүрегі жомарт адам — пейілі кең, ниеті таза кісі, оған иман, яғни рухани береке мен адамгершілік қонады. Ал қолы жомарт, қолындағысын ойланбай үлестіре беретін адамға сұғанақтар үйір болады: «қонады» сөзі құстың жемге қонғанын еске салады. Яғни қолы ашық кісіні тегін дүниеге құмар, сұранғыш, ұялмай келе беретін адамдар қоршап алады. Мақал жомарттықты жоққа шығармайды, керісінше оның шын бастауы жүректе екенін, ал беруде де ақыл мен өлшем керек екенін ескертеді.

Образдар мен теңеулер

«Жүрек» — адамның ішкі пейілі, «қол» — сыртқы әрекеті. «Сұғанақ» — қолын біреудің ырысына сұға беретін, тойымсыз, телміргіш адам. «Қонады» етістігі екі тармақта екі түрлі мән береді: бірінде ізгілік адамның бойына орнығады, екіншісінде сұғанақтар құс сияқты жемге қонады. Осы қарама-қарсылық мақалдың түйінін айқын көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл ой көмектің орнын табуына қатысты. Мысалы, бір кісі сұраған адамның бәріне ақша беріп жүреді, бір кезде айналасына тек қарыз сұрайтындар жиналады да, шын мұқтажға көмек жетпей қалады. Ал жүрегі жомарт адам кімге не керегін байқап, көмегін ойланып береді. Мақал мейірімді сақтай отырып, оны ақылмен жұмсауды үйретеді.