Қанша білгіш десе де,
Халық сүймес арсызды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қанша білімді, ақылды адам болып көрінсе де, егер ол арсыз, ұятсыз болса, халық оны құрметтемейді. Астарлы мағынасы — адамның шын бағасы оның білімімен ғана емес, мінезімен, ар-ұятымен, адамгершілігімен өлшенеді. Ел сыйлайтын кісі — сөзі де, ісі де таза, ұяты бар адам. Ал арсыздық болса, адамның беделін түсіріп, жұрттан алыстатады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «білгіш» сөзі көп нәрсені білетін, өзін ақылды көрсететін адамды білдіреді. Ал «арсыз» сөзі — ұяттан, жөн-жосықтан безген, өз пайдасы үшін бәріне баратын кісінің бейнесі. «Халық сүймес» деген тіркес жұрттың ортақ бағасын көрсетеді: халық әділетсіздікті, менмендік пен әдепсіздікті тез таниды. Яғни, сыртқы білімнен бұрын ішкі тазалық маңызды деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жұмыста өте сауатты, бірақ әріптесіне дөрекі сөйлеп, басқаны менсінбейтін адам ұзақ уақыт сый-құрметке ие бола алмайды. Керісінше, қарапайым, сыпайы, адал маманның беделі жоғары болады. Сондықтан бұл мақал адамға біліммен бірге мінезді де түзеп отыру керек екенін ескертеді.
Halyq súımes arsyzdy.