Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни ақылды адам өз ісіне есеп беріп, намысын таптатпайды, ұятты жерден бойын аулақ салады. Мұнда тура мағынасы: ақылы бар кісі арын сақтайды. Астарлы мағынасы: адамның шын қадірі оның білімімен емес, мінезімен, адамгершілігімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы ар — адамның ішкі тазалығы, абыройы, рухани биіктігі. Ұят — жаман істен тежейтін ішкі таразы, адамды жөнге салатын сезім. Сақтау сөзі арды жоғалтып алмау, оны өмір бойы көздің қарашығындай қорғау дегенді білдіреді. Бұл жерде ар мен ұят адамды қорғайтын рухани қалқан сияқты берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал кез келген салада маңызды. Әлеуметтік желіде, жұмыста, қарым-қатынаста адам арын сақтап, артық мақтаннан, өтіріктен, біреуді ренжітуден аулақ болғаны жөн. Мысалы, біреу пайда үшін өтірік айтып, өз беделін өсіргісі келсе, ақылды адам ондай жолға бармай, шындықты таңдайды. Бұл оның абыройын сақтайды.
Ar, uıat kerek ár ýaqytta.