Пейіл кетсе - ант атты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Пейіл — адамның ішкі ниеті, ықыласы, көңіл тазалығы. Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның пейілі бұзылса, айтқан анты да, берген уәдесі де қадірсіз болады. Астарлы мағынасы: ішкі адалдық жоғалса, сыртқы сөзге сенім қалмайды. Яғни адам шын ниетпен сөйлеп, шын ықыласпен әрекет етпесе, анттың да күші кетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы пейіл — адам мінезінің өзегі, ал ант — ең қасиетті уәде, серт. «Ант атты» деген тіркес антыңның қадірі кетіп, бос сөзге айналғанын білдіреді. Халық бұл арқылы сөздің салмағы адамның жүрек тазалығына байланысты екенін меңзейді. Пейілі түзу жанның сөзі де нық, ісі де сенімді болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал уәдесінде тұрмайтын, сенімін жоғалтқан адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам бірнеше рет нақты мерзім беремін деп, кейін орындамаса, жұрт «Пейілі кетсе, анты атпайды» деп ескертуі мүмкін. Бұл мақал адамды адалдыққа, шынайылыққа және жауапкершілікке шақырады.