Арсыз қолым істеді,
Арлы бетім ұялды.
«Арсыз қолым істеді, Арлы бетім ұялды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы ар мен ұяттың құнын терең көрсетеді. Тура мағынасы бойынша, қол қателік жасап, жаман іс істесе, бет ұялады. Астарлы мағынасы — адам кейде өз нәпсісіне, әлсіздігіне еріп, дұрыс емес әрекетке барады, бірақ сол істің салдарын ар-ожданы сезіп, ұялады. Демек, арсыздықпен жасалған іс адамның ішкі тазалығына қайшы келеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қол» — істің, әрекеттің символы. Ал «бет» — намыс, ұят, адамдық қадірдің белгісі. Қолдың арсыз іс істеуі мен беттің ұялуы арқылы халық адам бойындағы сыртқы қылық пен ішкі рухани күйді қарсы қояды. Бұл қарапайым сөзбен үлкен моральдық ойды жеткізетін өте әсерлі образ.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгінгі күні бұл мақал өз ісіне жауап бермей, біреуге зиян келтірген адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер құжатты әдейі бұрмалап, кейін оның өтірігі әшкереленсе, ол сырттай ақталуға тырысқанымен, ішкі ұяты бәрібір мазалайды. Осындайда мақал адамды ар сақтауға, істеген ісіне жауапты болуға шақырады.
Мақалдағы сөздер
арсыз — Ұяты жоқ, ар-намысын білмейтін, әдептен безген; ұят пен адамгершілік шегін аттап кететін адам.
Arly betim uıaldy.