Сыпайының қарағаны - сұрағаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Сыпайы, әдепті адам біреуге тіке бұйырып немесе ауыртпалық түсіріп сөйлемейді. Ол көзқарасымен-ақ, ишарасымен-ақ не керек екенін білдіріп, жұмсақ мінез танытады. Мақалдың тура мағынасы — сыпайының қарауы да бір сұраудың орнына жүреді деген ой. Астарлы мағынасы — кішіпейілділік пен мәдениеттілік адамның сөзін де, ісін де жарасымды етеді; әдепті жан өзгеге қолайсыздық жасамай, ойын сыпайы жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарағаны» сөзі жай ғана көз тастау емес, ишара, ишкі мәдениет, үнсіз түсіндіру дегенді білдіреді. Ал «сұрағаны» — өтініш айту, талап ету. Екеуін салыстыру арқылы халық әдепті адамның артық сөзге бармайтынын, бір қарасынан-ақ сыйластық байқалатынын көрсеткен. Бұл жерде көзқарас пен сөздің орнын алмастырып тұрған нәзік образ бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кеңседе, үйде, оқу орнында орынды қолданылады. Мысалы, тәжірибелі басшы қызметкерге қатты сөйлемей, тек ишарамен-ақ тапсырманың мәнін түсіндіреді. Сонда әңгіме де қысқа, қарым-қатынас та жылы болады. Яғни сыпайылық адамды биіктетеді, ал дөрекілік сөзді көбейтсе де, сыйды азайтады.