Кеңге кең дүние,
Тарға тар дүние.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — кең адамға дүние кең көрінеді, ал тар пейілді, қысылған, ойы тар адамға әлемнің өзі тар сезіледі. Астарлы мағынасы — адамның өмірді қабылдауы өз мінезіне, көңіл күйіне, пейіліне байланысты. Жүрегі кең, ойы ашық адам қиындықты да сабырмен көтеріп, айналасынан мүмкіндік табады. Ал іштарлыққа, күйгелектікке берілген жан бәрін шектеулі, тар көріп, өзіне де, өзгеге де ауырлық түсіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кең дүние» мен «тар дүние» — нақты кеңістік емес, адамның ішкі әлемін бейнелейтін образ. «Кең» сөзі пейіл, сабыр, төзім, түсіністік дегенді аңғартады. «Тар» сөзі керісінше, күншілдік, ашу, қысылу, ойдың шектелуі сияқты қасиеттерді білдіреді. Яғни дүние біреу, бірақ оны әр адам өз мінезіне сай әрқалай көреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдар арасындағы қарым-қатынаста, жұмыс пен оқуда жиі қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер басқалармен тіл табысып, мәселені сабырмен шешсе, оған орта да, мүмкіндік те кең көрінеді; ал үнемі өкпелеп, бәріне наразылық айтатын адамға сол орта тар болып сезіледі. Сондықтан мақал адамды кең пейілді болуға шақырады.
Tarǵa tar dúnıe.