Көңіл - бірде көл, бірде шөл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның көңіл күйі тұрақты болмайтынын білдіреді. Бірде адам жаны кең, сабырлы, жайлы болып, көңілі «көлдей» толып тұрады. Ал бірде ішкі күйі тарылып, мұңы көбейіп, жан дүниесі «шөлдей» қуаң тартады. Астарлы мағынасы — адам табиғатында қуаныш пен мұң, үміт пен күйзеліс қатар жүретінін еске салу. Сондықтан адамның көңілін түсініп, оны орынсыз кінәламай, сабырмен қабылдау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көл» — молшылықтың, тыныштықтың, кеңдіктің бейнесі. Көлдің суы мол, беті тынық болғандай, адам да бір сәтте жайбарақат, мейірімді, ашық болады. Ал «шөл» — құрғақтықтың, таршылықтың, жан азабының белгісі. Шөлде нәр де, сая да аз, дәл сол сияқты кей кездері адам жүрегі де жұтаң тартып, шаршап, қажып қалады. Осы екі образ көңілдің құбылмалы екенін өте әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі заманда да өзекті: жұмыс, оқу, отбасы, тұрмыс қысымы адам мінезіне әсер етеді. Мысалы, көп шаршаған адам бүгін ашық сөйлеп, ертең үндемей қалуы мүмкін. Мұндайда жақындары оның көңіл күйін түсініп, дем берсе, арадағы сыйластық сақталады. Сондықтан бұл мақал адамға өз сезімін де, өзгенің көңілін де бағалай білуді үйретеді.