Сиырға су көрсетпе,
Жаманға сый көрсетпе.
«Сиырға су көрсетпе, Жаманға сый көрсетпе.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында сиырды суға апарып көрсетпе, жаман адамға сый-құрмет көрсетпе дегенді білдірмейді. Астарлы мағынасы — еңбегі жоқ, ниеті түзу емес, қадір білмейтін адамға артық ілтипат жасап, жақсылықты рәсуа етпе деген ескерту. Халық мұнда сый-құрметтің де, көмектің де орнымен жасалғаны дұрыс екенін айтады. Жақсы адам жақсылықты бағалайды, ал жаман адам оны әлсіздік деп түсінуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Сиыр» — қарапайым, күнкөріске пайдалы малдың бірі. Оған суды «көрсету» — табиғи қажет нәрсені артық түсіндіру, ысырап ету сияқты әсер береді. Ал «жаман адам» — мінезі бұзық, қадірді білмейтін, жақсылықты теріс пайдаланатын жанның бейнесі. «Сый көрсетпе» деуі — ілтипатты кез келгенге емес, лайықтыға беру керегін меңзейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал адамды орынсыз сенгіш болмауға, еңбегіңді бағаламайтын кісіге қайта-қайта мүмкіндік бермеуге үндейді. Мысалы, біреу жұмыста үнемі көмектесіп жүріп, кейін сол көмекті өз пайдасына жаратса, оған шектен тыс сенім арту дұрыс емес. Яғни жақсылық жаса, бірақ орнын біл.
Jamanǵa syı kórsetpe.