Отырамын деп еріншек өлер,
Жаманға жақсылық қыламын деп
көңілшек өлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды орынсыз жалқаулық пен шектен тыс көңілшектікке ұрынбауға шақырады. «Отырамын деп еріншек өлер» дегені — үнемі қозғалыссыз, әрекетсіз жүретін, еңбекке салғырт адам ақыры өз ісін де, ырысын да жоғалтады деген астарлы ой. Ал «Жаманға жақсылық қыламын деп көңілшек өлер» — мінезі түзелмеген, еңбегі мен ниетін бағаламайтын адамға шектен тыс жаны ашып, қайта-қайта жақсылық жасай беру адамды титықтатады деген ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «отыру» — тек қимылсыз қалу емес, әрекетсіздік пен еріншектіктің белгісі. «Өлер» сөзі тура өлім емес, адамның әлсіреп, істен қалуын, өмірден қағылуын білдіреді. «Жаманға жақсылық» — қайырымдылықтың өзіне сын емес, бірақ оны жөн білмейтін, қадірлемейтін адамға ысырап ету. «Көңілшек» — бәріне бірдей жаны ашып, шекара қоя алмайтын әлсіз мінез.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: адам уақытын босқа өткізіп, еңбек етпесе, дамымайды; ал көмекті де орнымен беру керек. Мысалы, бір адам досының жалқаулығын талай рет жапса, оның орнына жауапкершілік талап етпесе, ақырында өзі де шаршап, досы да түзелмей қалады. Сондықтан жақсылықты ақылмен, еңбекті тәртіппен ұштастырған дұрыс.
Jamanǵa jaqsylyq qylamyn dep
kóńilshek óler.