Өзіңді өзің сыйламасаң,
Өзгеден сый күтпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға ең алдымен өз қадірін өзі білу керек екенін айтады. Егер адам өзіне құрметпен қарамаса, өз мінезін түземесе, тәртібін сақтамаса, басқа жұрттан сый-құрмет күту қиын. Астарлы мағынасы — сыйластық сырттан келмейді, ол адамның өзінен, жүріс-тұрысынан, сөзінен және ісінен басталады. Өз-өзіне талап қоя білген, намысын таза ұстай алған кісі ғана ел ішінде беделге ие болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «өзіңді өзің сыйлау» деген тіркес адамның ішкі мәдениетін, арын, ұятын, өзін-өзі бағалау деңгейін білдіреді. Ал «өзгеден сый күтпе» дегені — басқаның құрметі дайын күйде берілмейтінін меңзейді. Мұнда жасырын салыстыру бар: ішкі сый жоқ жерде сыртқы сый да тұрақты болмайды. Яғни, адам өз қадірін сақтаса, айналасы да соған сай қарайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік ортада, жұмыс пен оқу орнында өте өзекті. Мысалы, бір қызметкер үнемі кешігіп келіп, міндетін орындамаса, әріптестерінен құрмет күтпеуі керек. Ал уақтылы келіп, жауапкершілік танытса, сөзі де, беделі де өседі. Бұл мақал адамды өзін тәрбиелеуге, жауапты болуға шақырады.
Ózgeden syı kútpe.