Көңіл - нәзік, сөз - батыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам көңілінің өте сезімтал, жараланғыш екенін, ал сөздің керісінше өте қуатты, әсері күшті екенін білдіреді. Ауыздан шыққан бір ауыз сөз кейде адамды көтеріп, жігер берсе, кейде ренжітіп, ұзақ уақытқа дейін жүрегінде із қалдырады. Сондықтан сөйлегенде ойланып, орынды, әдеппен сөйлеу керек деген тәлім жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көңіл» — адамның ішкі жан дүниесі, сезімі, нәзік болмысы. Оны оңай жаралауға болады, сондықтан ол «нәзік» деп алынған. Ал «сөз» — сыртқа шыққан ойдың құралы, ықпалы күшті, салмағы бар нәрсе. «Батыр» деген теңеу сөздің қайратты, өткір, әсерлі екенін көрсетеді. Яғни сөздің күші найзадай өткір, батырдай алға шығатын қуатқа теңеліп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында өте өзекті. Бір ренішті сөз адамның көңілін түсіріп, қарым-қатынасты бұзуы мүмкін. Мысалы, әріптесіңнің еңбегін көптің алдында сынап тастасаң, ол қатты ренжиді; ал жылы сөз айтып, қолдасаң, жігері артады. Сондықтан бұл мақал сөз мәдениетін сақтап, адам көңілін құрметтеуге үйретеді.