Бетіне келген ұятын,
Өзі біліп жуса игі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға ар-ұятын сақтауды, өз қателігін өзі түсініп түзетуді меңзейді. Тура мағынада «бетіне келген ұятын жуу» — бетке шіркеу болған істен арылу, намысты қалпына келтіру дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — біреудің ескертуін күтпей, адамның өз мінезін, әрекетін, сөзі мен ісін ой елегінен өткізіп, ұятқа қалдырған қылығын өзі түзегені дұрыс. Халық мұнда сыртқы жазадан гөрі ішкі жауапкершілікті жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бетіне келген ұят» — адамның абыройына дақ түскен сәт, жұрт алдында қысылтатын іс. Ал «жуу» сөзі ұятты судай шайып тастау емес, оны ақылмен, тәубемен, дұрыс қадаммен тазарту мағынасында қолданылған. Яғни, ұят — кір, ал оны кетірудің жолы — жөнге келу, кешірім сұрау, қателікті қайталамау.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада, жұмыс орнында, отбасында өзекті. Мысалы, қызметкер қате жіберіп, оны жасыра бермей, дереу мойындап, түзетсе, ұяты да сақталады, сенімі де қайта орнығады. Бұл сөз адамды өзін-өзі тәрбиелеуге, арды жоғары қоюға шақырады.
Ózi bilip jýsa ıgi.