Алғыс алған тек те емес,
Қарғыс алған көктемес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Алғыс алған адамға жол ашылады, ісі оңға басады, елдің ықыласына бөленеді деген ой айтылады. Ал қарғыс алған, яғни жұрттың теріс батасын, наласын арқалаған кісі өрге баспайды, берекесі қашады. Мақал тура мағынасында алғыс пен қарғыстың әсерін салыстырса, астарлы мағынасында адамның өмірдегі бағы, беделі, жолы оның іс-әрекеті мен адамдарға жасаған қарым-қатынасына байланысты екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алғыс» — жақсылықтың, разылықтың белгісі; «қарғыс» — жаман істің, реніштің салдары. «Тек те емес» дегені алғыс алған адам жай ғана тыныш жүрмей, өсіп-өркендеп, алға озатынын білдіреді. Ал «көктемес» сөзі қураған нәрсенің көктеп, жасарып кетпейтінін аңғартады. Яғни қарғыс алған адамның ісі де, бағы да жаңғырып кетпейді деген бейне жасалған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамдарды ізгілікке, әдепке, жауапкершілікке шақырады. Біреуге жақсылық жасап, алғыс алсаң, еңбегіңнің өтеуі қайтады; ал өтірік, әділетсіздік, қатігездік жасасаң, жұрттың назасына қаласың. Мысалы, жұмыста әріптестеріне көмектесіп, адал еңбек еткен адам ұжымның құрметіне ие болып, мансабы да өседі.
Qarǵys alǵan kóktemes.