Дерегі жоқтың керегі жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Дерегі жоқтың керегі жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — егер бір нәрсенің анық мәліметі, дәлелі, тегі не сыры болмаса, оның қадірі де, қажеті де аз. Астарлы мағынасы — кез келген істің, сөздің, пікірдің артында нақты негіз болуы керек. Дәлелсіз айтылған сөзге, тексерілмеген хабарға, тегін ақпаратқа сенуге болмайды. Халық бұл арқылы ойланбай сөйлемеуді, негізсіз іске ұрынбауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дерек» сөзі — хабардың шындығы, түп-төркіні, айғағы. Ал «керек» сөзі — оның өмірде пайдасы мен құны. Яғни, түбі белгісіз нәрсе құнсыз деп суреттеледі. Бұл жерде зат емес, ой мен сөздің салмағы өлшеніп тұр. Халық даналығы «ақпараттың анық болуы — сенімнің тірегі» дегенді қысқа да нұсқа жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жалған ақпарат көп тарайтын заманда өте өзекті. Әлеуметтік желіден келген хабарды тексермей бөлісу, өсекке сену — дерексіз іске еріп кетудің бір түрі. Мысалы, біреу чатта «ертең бәріне тегін ақша таратылады» десе, оның дерегін тексермей сену дұрыс емес. Дәлелі жоқ хабардың керегі жоқ.