Көңіл - қазы, кез - таразы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі көңілі мен өмірдегі әрекетін таразылап қарауды білдіреді. «Көңіл» — адамның ниеті, пейілі, ішкі дүниесі, ал «қазықазы» дегені — өлшем, межелеу, дұрыс-бұрысты айыру. Яғни адам бір істі бастарда немесе біреумен қатынас жасағанда алдымен көңілдің тазалығын, ниеттің түзуін сақтауы керек. Ал «кез» — әр нәрсенің мөлшерін, шамасын білу; «таразы» — әділ өлшеу, тең ұстау. Астарлы мағынасы: өмірде шектен шықпай, орын-орнымен сөйлеу, әрекетті байыппен істеу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қазы» мен «таразы» — халыққа таныс өлшеу құралдары. Олар әділдік пен дәлдікті бейнелейді. Сол сияқты адамның көңілі де ішкі таразы іспетті: жақсы ниет болса, іс те дұрыс болады; көңіл бұзылса, мінез де, әрекет те қисаяды. «Кез» сөзі мөлшер мен өлшемді аңғартып, әр істің өз шегі барын ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қарым-қатынас, жұмыс, оқу сияқты салаларда өте орынды. Мысалы, адам әріптесіне ауыр сөз айтпас бұрын, өз көңілін таразылап, сөзінің салдарын өлшеп алуы керек. Сонда түсініспеушілік азаяды, сыйластық сақталады.