Бар пәледен ұят сақтайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Бар пәледен ұят сақтайды» деген мақал адамның ар-ұяты оны талай жамандықтан, оғаш қылықтан, теріс іс-әрекеттен тежейтінін білдіреді. Яғни ұяты бар кісі өзіне де, өзгеге де зиян келтіретін істен қашады, абыройын жоғалтпауға тырысады. Мұндағы тура мағынасы — ұят адамды орынсыз әрекеттен тоқтатады; астарлы мағынасы — ар-ождан, тәрбие, ішкі жауапкершілік адам өміріндегі ең мықты қорғанның бірі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «пәле» сөзі тек бір қиындықты емес, адамның басына келетін барлық кесел, масқара, бәле-жаланы меңзейді. Ал «ұят» — сыртқы бақылау емес, адамның ішкі таразысы. Халық ұятты көзге көрінбейтін, бірақ адамды дұрыс жолда ұстайтын сақшы сияқты бейнелейді. Сондықтан бұл сөз тіркесі ұяттың адам мінезін тазартатын күшін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желідегі, жұмыстағы, отбасындағы әрекетке де қатысты. Мысалы, бір адам өзге біреуді интернетте мазақ етпес бұрын, «ұят болады» деп ойланып, қолын тежейді. Сол ұят оны көпшіліктің алдында масқара болудан сақтайды. Бұл мақалда адамның абыройы мен тәрбиесі ең үлкен қорған екені айтылады.