Жолдас күту - жарға сын,
Жалған сөздік - арға сын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жолдас таңдаудың да, уәдеге берік болудың да өте маңызды екенін айтады. Бірінші жолда «жолдас күту» дегені — адамға серік, дос, сырлас таңдауда асықпау, оның мінезін, адалдығын сынап көру. Өйткені шын жолдас қиын шақта танылып, адамға тірек болады. Екінші жолдағы «жалған сөздік - арға сын» дегені — өтірік айту, алдау, сөзге тұрмау адамның ар-намысына үлкен дақ түсіретінін білдіреді. Яғни мақал сыртқы қатынастан гөрі ішкі тазалық пен адалдықты жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жарға сын» тіркесі — өте ауыр, маңызды сынақ деген мағынада қолданылған. «Жар» сөзі биік жарқабақ сияқты қауіпті, мықты тосқауылды елестетеді. Ал «арға сын» — адамдық қадір-қасиетке төнген қауіп. Осы екі образ арқылы мақал жолдас пен сөздің салмағын қатар көрсетеді: дос таңдау да, шын сөйлеу де оңай іс емес.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал достықта да, жұмыс пен күнделікті қарым-қатынаста да өзекті. Мысалы, бір адам жаңа серіктес не дос таңдағанда оның уәдесіне, адалдығына қарап шешім қабылдайды. Егер ол жиі өтірік айтып, сөзінде тұрмаса, ондай адамға сенім азаяды. Мақал сол себепті адамның сөзі мен ісі бір болуын ескертеді.
Jalǵan sózdik - arǵa syn.