Шөлдің қамысы болмайды,
Жаманның намысы болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман адамның бойында ар-ұят, намыс, жауапкершілік аз болатынын білдіреді. Тура мағынасында шөлде қамыс өспейтіні сияқты, ішкі рухы әлсіз, мінезі нашар адамнан да қайрат пен намыс күтудің қиын екенін меңзейді. Астарлы мағынасы — адамды адам ететін қасиеттердің бірі намыс екенін, ал намысы жоқ кісінің сөзі де, ісі де берік болмайтынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шөл» — құнарсыз, тіршілігі сирек жердің бейнесі. Ол қандай орта болса да, онда қамыстың шықпайтынын көрсетіп, табиғи заңдылықты мысал етеді. «Қамыс» — өсетін, иілетін, бірақ тірі табиғат белгісі; ал оның шөлде болмауы бір нәрсенің жарамсыз ортада шықпайтынын аңғартады. Сол сияқты «жаманның намысы болмайды» дегені — мінезі бұзылған, ұяттан алыстаған адамның ішкі тірегі әлсіз деген ой.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапсыз, уәдесіз, ар-ұятты ойламайтын адамдарға баға бергенде айтылады. Мысалы, біреу көп уәде беріп, бірақ істі соңына жеткізбей, өз қатесін мойындамаса, «оның намысы жоқ екен» деп осы мақал еске алынады. Мұнда тәрбиелік мән бар: адам әрқашан арына, сөзіне және абыройына ие болуға тиіс.
Jamannyń namysy bolmaıdy.