Үлкенге сәлем бер,
Кішіге қалам бер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды кішіпейілділікке, ізеттілікке және тәрбиелі қарым-қатынасқа шақырады. «Үлкенге сәлем бер» дегені — жасы үлкенді құрметтеп, амандасып, сый көрсету керек деген тура мағына береді. Ал астарлы мағынасы — үлкеннің батасын алу, ақылын тыңдау, орнын тану. «Кішіге қалам бер» дегені — кішілерге де мейірім танытып, қолдау көрсет, білім мен өнерге жетелеп, үлгі бол деген ойды білдіреді. Яғни адам тек өзінен жоғарыны ғана емес, өзінен төменді де бағалай білуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сәлем» — құр құрмет емес, қазақы әдептің, адамдық қатынастың белгісі. Ал «қалам» — білімнің, тәрбиенің, өнер мен ілімнің нышаны. Үлкенге көрсетілетін сый мен кішіге берілетін бағыт қатар алынуы арқылы мақал адам өміріндегі екі маңызды парызды тең ұстайды: құрметтеу және үйрету.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, мектепте оқушы мұғаліммен амандасып, ал өзінен кейінгі балаға көмектессе, осы мақалдың тәрбиесі орындалады. Үлкенге сыпайылық, кішіге қамқорлық көрсеткен ортада сыйластық та, ынтымақ та күшейеді.
Kishige qalam ber.