Ауыл сыйласа, сен де сыйла,
Әкеңнен қалған құл емес.
Ауыл сыйламаса, сен де сыйлама,
Ол патшаның ұлы емес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ауыл адамдарының өзара сыйластығы мен қадірін жоғары қояды. Егер ауыл сені құрметтесе, сен де ел-жұртқа ілтипат көрсет, өйткені адам қауым ішінде өседі, абыройын да ортадан алады. Ал ауыл сыйламай, яғни әділетсіздік не орынсыз менсінбеу танытса, соған соқыр түрде бас ұру міндет емес. Мұнда тура мағынада ауыл мен адам арасындағы қатынас айтылса, астарлы мағынада — адам өз орнын білуі, бірақ ар-намысын жоғалтпауы керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауыл» — тек мекен емес, тұтас ел, жұрт, орта. «Әкеңнен қалған құл емес» деген тіркес адамның туа біткен құлдықта еместігін, өз қадірі бар еркін тұлға екенін білдіреді. «Патшаның ұлы емес» деуі — біреудің төре тұқымы болғаны үшін ғана міндетті түрде сыйлы бола бермейтінін меңзейді. Яғни сый-құрмет тектен емес, мінезден, қарым-қатынастан туындайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, оқу орнында немесе көрші-қолаң арасында дұрыс қатынас құруға қолдануға болады. Мысалы, бір адам ұжымда бәріне ізетпен қарап, өзі де сый көрсе, ол сол ортаның әдебін сақтайды. Ал біреулер оны негізсіз кемсітіп, менсінбесе, ол да өзін төмендетпей, сабырмен, бірақ намыспен жауап береді.
Ákeńnen qalǵan qul emes.
Aýyl syılamasa, sen de syılama,
Ol patshanyń uly emes.