Бір күн дәм-тұзын татқанға
қырық күн сәлем.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бір күн болса да дәм-тұзын татқан үйге, елге немесе адамға ұзақ уақыт құрмет көрсетуі керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, біреудің дастарқанынан дәм татқан кісі соны ұмытпай, сәлемін түзу беріп, ілтипат танытады. Астарлы мағынасы — жақсылықты ұмытпау, қонақасыны, сыйды, қамқорлықты бағалау. Қазақ танымында дәм-тұз — тек ас емес, арадағы байланыс пен ризашылықтың белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дәм-тұз» — ортақ ас, береке, адам арасындағы сыйластықтың нышаны. «Қырық күн сәлем» деген тіркес көп уақыт бойы үзілмейтін құрметті, ықыласты білдіреді. Яғни, аз ғана жақсылықтың өзі үлкен міндет жүктейді: ол адамды кішіпейіл, алғысшыл, әдепті болуға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, жол үстінде, қонақта немесе таныстық қарым-қатынаста да қолданылады. Мысалы, бір әріптесің қиын кезде сені шайға шақырып, қолғабыс етсе, кейін ол адамды көргенде амандасып, құрмет көрсетіп жүру — осы мақалдың мәні. Бұл — адамгершіліктің, ұмытпас ықыластың белгісі.
qyryq kún sálem.