Болмасын деген оңбасын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Болмасын деген оңбасын» деген мақал біреудің жақсы ниетке, ізгі іске, ақылға қарсы шығып, «болмасын» деп тыйым салып, орынсыз бөгет жасай берсе, ондай кісінің ісі оңбайды дегенді білдіреді. Яғни өмірде жаңа бастамаға, пайдалы іске, шындыққа қарсы тұру жақсылыққа апармайды. Бұл жерде тура мағынасы — бір нәрсенің болмауын қалаған адам; астарлы мағынасы — өріс бермейтін, күншіл, тосқауыл қоятын, ілгерілеуді тежейтін адамның жолы болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «болмасын» сөзі тек тыйым емес, керітартпа мінездің белгісі ретінде көрінеді. Ал «оңбасын» дегені — ісінің берекесі қашып, нәтижесі шықпауын меңзейді. Халық мұнда сөздің қуатын да, ниеттің тазалығын да ескертіп тұр: жақсы істі тоқтату — өзіңе де сын.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жаңалыққа қарсы тұрып, дәлелсіз түрде кедергі жасайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, сыныптастары экологиялық жоба ұсынғанда, біреу «болмасын, одан пайда жоқ» деп қолдаудың орнына тосқауыл қойса, оған осы мақал орынды айтылады. Себебі пайдалы іске қарсы болу — алға басуға бөгет.